راهنمای خرید و معرفی انواع دفتر و کاربرد هر کدام

دفترها جز لوازم تحریر پرکاربردی هستند که همه ما از آن ها برای نوشتن اطلاعات، ثبت ایده ها و سازمان دهی افکار استفاده می کنیم. دفترها دارای انواع مختلفی می باشند که هر کدام از آن ها ویژگی های خاص خود را دارند و برای کاربری خاصی طراحی شده اند. امروزه برندهای خارجی و ایرانی زیادی مانند پاپکو، سهند، نهال آلما و... به تولید دفتر می پردازند و برای تولید محصولات خود از مواد اولیه با درجات کیفی مختلف استفاده می کنند. این مسئله موجب می شود انتخاب یک دفتر با کیفیت در بین انواع دفتر موجود در بازار کار چندان ساده ای نباشد. در این مقاله، مهم ترین نکاتی که باید برای خرید دفتر بدانید بررسی شده و انواع دفتر موجود در بازار از منظر ساخت، ابعاد و کاربرد معرفی می گردند؛ با تکنوسان مگ همراه باشید. 

فاکتورهای مهم برای انتخاب انواع دفتر

برای انتخاب درست، پیش از هرچیزی بررسی دو عامل ضخامت صفحه و جنس جلد می تواند تضمین کننده کیفیت تجربه نوشتاری شما باشد؛ در ادامه با جزئیات بیشتری به بررسی این دو فاکتور خواهیم پرداخت:

اهمیت گرماژ و ضخامت کاغذ (کاغذ 70 یا 80 گرمی)

ضخامت برگه ها نقشی حیاتی در جلوگیری از پاره شدن کاغذ و نشت جوهر دارد. کاغذ 70 گرمی معمولا در دفترهای اقتصادی استفاده می شود. برای نگارش با مداد و خودکارهای معمولی مناسب است، اما اگر با فشار زیاد بنویسید یا از پاک کن زیاد استفاده کنید، احتمال پارگی آن بالاست. کاغذ 80 گرمی استاندارد طلایی بازار است؛ ضخامت و تراکم بافت بالاتری دارد که باعث می شود جوهر روان نویس یا ماژیک به پشت صفحه سایه نیندازد؛ دانش آموزانی که با فشار قلم روی کاغذ می نویسند، حتما باید از دفاتری با کاغذ 80 گرمی استفاده کنند.

انتخاب جنس جلد متناسب با نیاز (سخت، پلاستیکی، مقوایی)

جلد وظیفه محافظت از ساختار دفتر را بر عهده دارد و نوع متریال آن باید بر اساس میزان استهلاک روزانه انتخاب شود. جلد مقوایی یا شومیز ارزان ترین نوع جلد است و وزن سبکی دارد. برای دفاتری که کمتر در کیف جابجا می شوند مناسب است زیرا لبه های آن به سرعت دچار تا خوردگی می شود. جلد پلاستیکی بهترین انتخاب برای دانش آموزان است. این جلدها در برابر رطوبت، تا شدن و پاره شدن مقاومت بی نظیری دارند. برند هایی نظیر پاپکو و سهند از متریال پلاستیکی مرغوبی برای تولید محصولات خود استفاده می کنند که دوام دفتر را برای یک سال تحصیلی کامل تضمین می کند.

جلد سخت یا گالینگور در این نوع جلد، یک مقوای بسیار ضخیم توسط پوشش سلفونی یا گالینگور کاور می شود. این جلد ها محافظت حداکثری از کاغذها به عمل می آورند و دفتر را به یک محصول ماندگار تبدیل می کنند. دفترهای جلد سخت انعطاف پذیر نیستند، اما مزیت آن ها این است که می توان از خود جلد به عنوان یک زیر دستی محکم برای نوشتن استفاده کرد. این جنس برای دفاتر خاطرات و بولت ژورنال ها فوق العاده مناسب است. در ادامه به معرفی انواع دفتر و بهترین نوع جلد برای آن ها خواهیم پرداخت.

دسته بندی انواع دفتر بر اساس نوع صحافی

روش متصل شدن برگه ها به یکدیگر و به جلد دفتر، که در اصطلاح چاپ به آن صحافی می گویند، یکی از کلیدی ترین فاکتور ها در تعیین دوام و نحوه کاربری دفتر است. امروزه تکنیک های متعددی برای صحافی به کار می رود که هر یک مزایا و معایب فیزیکی و ارگونومیک خاص خود را دارند.

دفتر سیمی (فنر دوبل و فنر تک)

صحافی سیمی یا فنری یکی از محبوب ترین روش ها در بین محصلین و دانشجویان است. در این روش، لبه کاغذها پانچ شده و یک سیم فلزی یا پلاستیکی به صورت مارپیچ تک یا حلقه های موازی (دوبل) از میان آن ها عبور می کند. مهم ترین مزیت دفترهای سیمی قابلیت باز شدن کامل و چرخش 360 درجه ای صفحات است. این ویژگی باعث می شود دفتر فضای کمتری روی میز اشغال کند و نوشتن در دو طرف برگه به راحتی انجام شود. فنرهای دوبل نیز به دلیل ساختار جفتی خود، هم ترازی صفحات را بهتر حفظ می کنند. در مقابل هزینه تولید این نوع صحافی نسبت به روش های ساده تر مانند منگنه بالاتر است. همچنین در نمونه های فنر مارپیچ تک، ممکن است لبه های کاغذ در اثر اصطکاک مداوم با فنر دچار استهلاک و پارگی شوند.

دفتر منگنه ای

این نوع صحافی ساده ترین، سریع ترین و اقتصادی ترین روش برای تولید دفتر است. فرم های تا شده کاغذ در مرکز عطف خود توسط سوزن منگنه به یکدیگر متصل می شوند. قیمت تمام شده بسیار پایین و قابلیت مسطح شدن کامل دفتر هنگام نوشتن، از بارزترین مزایای آن است که این دفترها را برای تکالیف روزمره ایده آل می سازد. از طرفی محدودیت شدید در تعداد برگه ها نقطه ضعف اصلی این روش صحافی و این نوع دفاتر است. منگنه توان نگهداری حجم بالای کاغذ را ندارد و معمولا برای دفتر های بیش از 60 الی 80 برگ کاربرد ندارد. همچنین مقاومت برگه ها در برابر کشیده شدن بسیار پایین است و ممکن است صفحات میانی به مرور زمان جدا شوند.

دفتر ته دوخت

در روش ته دوخت، دسته های کاغذ توسط نخ های مقاوم در بخش عطف به یکدیگر بافته و دوخته می شوند و سپس به جلد متصل می گردند. این مکانیزم بیشتر برای دفترهای قطور و سررسیدها کاربرد دارد. دوام، استحکام و ماندگاری فوق العاده بالا. برگه های دفترهای ته دوخت به ندرت از یکدیگر جدا می شوند و برای بایگانی طولانی مدت اطلاعات بهترین انتخاب هستند. این دفترها به راحتی به صورت 180 درجه باز نمی شوند و در ناحیه اتصال برگه ها به یکدیگر، نوشتن کمی دشوار است. برای صاف نگه داشتن صفحه باید از فشار دست استفاده کرد که می تواند خسته کننده باشد.

دفتر چسبی

در این تکنیک، لبه برگه ها پس از برش یکپارچه، با استفاده از دستگاه های حرارتی به چسب گرم آغشته شده و به عطف جلد می چسبند. این روش ظاهر یک کتاب رسمی را به دفتر می بخشد. این نوع صحافی ظاهر بسیار رسمی، شیک و یکپارچه به دفتر می بخشد و برای دفترهای ضخیم و یادداشت های اداری بسیار مناسب و مقرون به صرفه است. انعطاف پذیری این دفترها بسیار پایین است. دفترهای چسبی قابلیت باز شدن کامل را ندارند و اگر کاربر تلاش کند با فشار زیاد دفتر را باز کند، لایه چسب خشک شده می شکند و شیرازه دفتر از هم می پاشد. 

دفتر کلاسوری

کلاسورها ساختاری مکانیکی دارند و از حلقه های فلزی یا پلاستیکی باز شونده برای نگهداری کاغذ های پانچ شده استفاده می کنند. برندهایی نظیر پاپکو در ایران تولیدات بسیار با کیفیتی در این زمینه دارند. انعطاف پذیری بی نظیر در افزودن، حذف و جابجایی برگه ها از مهم ترین مزایای این نوع صحافی است. این دفترها معمولا دارای دیوایدر هستند که امکان مدیریت چندین موضوع درسی را در یک محصول واحد فراهم می کنند. خرید یک کلاسور، سرمایه گذاری بلند مدت است زیرا تنها با خرید کاغذ یدک می توان سال ها از آن استفاده کرد. از معایب این نوع دفتر نیز می توان به وزن سنگین تر و ابعاد بزرگ تر نسبت به دفتر های معمولی اشاره کرد، همچنین حلقه های قطور در مرکز کلاسور می تواند هنگام نوشتن مانع حرکت روان دست شود.

انواع دفتر بر اساس نوع خط کشی

تولیدکنندگان، فاصله خطوط دفترها را بر اساس نیاز افراد از دانش آموز کلاس اولی تا دانشجو تغییر می دهند تا چشم هنگام نوشتن و خواندن خسته نشود.

دفتر یک خط 

این الگو رایج ترین نوع خط کشی است که برای نگارش متون عمومی استفاده می شود. فاصله استاندارد خطوط در این دفترها متغیر است. برای دانش آموزان دوره ابتدایی و افرادی که دست خط بزرگی دارند، دفترهایی با فاصله خطوط 8 میلی متر گزینه ایده آلی است تا از تداخل حروف جلوگیری شود. در مقابل، افرادی که دست خط کوچک تری دارند و دانشجویان، بهتر است از دفترهایی با فاصله 6 میلی متر استفاده کنند تا بتوانند حجم بیشتری از اطلاعات را در یک صفحه جای دهند.

دفتر دو خط 

دفاتر دو خط به طور اختصاصی برای یادگیری و نگارش الفبای لاتین طراحی شده اند. وجود دو خط موازی و نزدیک به هم، راهنمای مناسبی برای رعایت دقیق تناسب حروف کوچک و بزرگ انگلیسی است و استفاده از این دفاتر به عنوان دفتر زبان رواج بسیار بالایی دارد.

دفتر بدون خط 

دفاتری که فاقد هرگونه خطوط راهنما هستند، برای طراحی، کشیدن نمودارهای آزاد و نقاشی استفاده می شوند. نکته حائز اهمیت در دفتر نقاشی، تطابق جنس کاغذ با تکنیک هنری است. برای استفاده از مداد رنگی، کاغذ سفید 80 گرمی کفایت می کند. اما اگر کاربر از ابزارهای مرطوب نظیر آبرنگ، گواش یا ماژیک راندو استفاده می کند، باید دفاتری با کاغذ کارتریج یا مقوای ضخیم را تهیه کند تا از نفوذ رنگ به صفحات زیرین جلوگیری شود.

دفتر شطرنجی و نقطه ای (بولت ژورنال)

دفاتر شطرنجی شبکه ای از مربع های کوچک را ارائه می دهند. فواصل 3 میلی متری برای انجام کارهای بسیار دقیق نقشه کشی و مهندسی مناسب است، در حالی که فواصل 5 میلی متری برای ترسیم نمودار های آماری و کارهای معمولی ریاضی کاربرد دارد. دفاتر نقطه ای (نقطه چین یا دات لاین) نسل جدیدی از معماری کاغذ هستند که برای تکنیک بولت ژورنال به شدت محبوب شده اند. نقاط کم رنگ در این دفاتر، راهنمای لازم برای جدول کشی و طراحی را فراهم می کنند اما بر خلاف خطوط پررنگ شطرنجی، موجب شلوغی بصری صفحه نمی شوند.

انواع دفتر بر اساس سایز و ابعاد استاندارد

دفاتر در بازار با ابعاد گوناگونی عرضه می شوند؛ انتخاب سایز مناسب، تاثیر مستقیمی بر راحتی در حمل و نقل و فضای در دسترس برای نوشتن دارد.

سایز رحلی معادل  A4

کلمه رحلی از گذشته برای کتاب های بزرگی که روی پایه چوبی قرار می گرفتند، استفاده می شد. ابعاد قطع رحلی به طور تقریبی 21 در 28.5 الی 29.7 سانتی متر است که تطابق بالایی با سایز جهانی A4 دارد. این دفترهای پهناور برای جزوات حجیم دانشگاهی، رسم نقشه های ذهنی گسترده و دروسی که نیاز به محاسبات طولانی در یک صفحه دارند، فوق العاده مناسب هستند.

سایز وزیری معادل B5

رایج ترین ابعادی که توسط دانش آموزان در ایران مورد استفاده قرار می گیرد سایز وزیری یا B5 است. ابعاد این قطع به طور تقریبی 17 در 24 سانتی متر (و یا 16.5 در 23.5 سانتی متر پس از برش) می باشد. قطع وزیری به دلیل ایجاد تعادل بی نقص میان فضای کافی برای نگارش و قابلیت قرارگیری آسان در کوله پشتی، محبوب ترین سایز برای تولید دفتر مشق و کتب درسی است.

سایز رقعی معادل A5

ابعاد قطع رقعی حدود 14 در 21 سانتی متر است و معادل کاغذ A5 شناخته می شود. این دفتر ها کوچک تر از سایز وزیری هستند و به دلیل خوش دست بودن، برای شعر نویسی، خاطره نویسی و یادداشت های جلسات کاری مدیران بسیار کاربردی می باشند. ابعاد جمع و جور آن ها اجازه می دهد تا در کیف های دستی کوچک به راحتی حمل شوند.

سایز جیبی و پاسپورتی معادل B6 و A6 

این سایز بندی ها که ابعاد بسیار کوچکی دارند به اسم دفترچه یادداشت شناخته می شوند. سایز B6 با ابعاد حدودی 12.5 در 17.5 سانتی متر و سایز A6 که ابعاد آن حدود 10.5 در 14.8 سانتی متر است، برای نوشتن لیست خرید، گزارش های روزانه کوتاه و ثبت ایده های ناگهانی ایده آل هستند. سایز B7 نیز که به دفتر پاسپورتی معروف است حدود 9 در 12.5 سانتی متر است و به راحتی درون جیب لباس جای می گیرد.